Дэлхийн аваргын шигшээ тоглолтонд шалгарсан шилдэг 32 багийн ширүүн өрсөлдөөн өнгөрсөн Баасан гарагт эхлэлээ. Энэ дэлхийн аваргын эхний сенсаацыг Мексик Өмнөд Африкийн тоглолтын үеэр талбайн болон хажуугийн шүүгчдийн гаргасан алдаатай шийдвэр гэж хэлж болох юм. Мексикийн довтлогчийн хийсэн гоолыг отон тоглолтоос оруулсан гэж үзээд тооцоогүй тул эзэн орны баг эрэмгий сайн хаалагчийнхаа хүчээр дэлхийн шилдэг хорин багт багтсан Мескикийн шигшээтэй хайнцан тэнцэж хасах оноо авсангүй. Дашрамд дурдхад энэ дэлхийн аваргыг зохион байгуулагч орон Өмнөд Африкийн баг өнөөгийн чансаагаар бол 83 дугаарт бичигдэж байгаа ажээ.

Дараачийн таагүй сенсаацыг дараалан тарьсан "хэргийн эзэд" бол Англи, Алжир, Италын мэргэжил нэгтэй хаалагчид болж байна. Дэлхийн аваргын хоёрдахь өдөр Английн хаалагч Роберт Грийн АНУ-ын довтлогч Клинт Демпсигийн холын зайнаас хүчтэй цохисон бөмбөгийг эхлээд хааж тогтоосон боловч нэгмөсөн өөрийн болгож чадалгүй

харамсалтайгаар хаалгандаа алдчихсан бол дараагийн өдөр болсон Алжир Словены тоглолтын 79 дахь минутанд Алжирын хаалагч Фавзи Чуачи бариад авах бүрэн боломжтой бөмбөгийг хаахаар үсэрсэн боловч хажуугаар нь зөрж унаад хэвлэл мэдээлэлийн бай болоод байна. Харин өнөөдөр Италын хашир хаалагч, өмнөх дэлхийн аварга Жанлукка Буффон Парагвайн довтлогчийн цохисон бөмбөгийг хатгаж хаахын оронд харж зогссоор алдаж хоёрдугаар үед тоглох эрхээ хасуулаад нөөцийн суудалд шилжив. Ингээд хэсгүүдийн тоглолтын талаар товч тойм хүргэе.

А хэсэг

Өнгөрсөн Ням гарагт болсон эх үрсийн баяраар Сакраменто хотноо байрладаг бурхны шашны “Занабазар” төвөөс санаачлан Бэй Аэриагийн Монголчуудын Холбоо (БАМХ), Сакраменто хот дахь Монгол сургууль хамтран нэгэн сайхан арга хэмжээг Бөркли хотын Бэй Марин хэмээх үзэсгэлэнт эргийн буйдхан талбайд өргөн дэлгэр зохион байгууллаа. Энэ өдөр бурхны шашны 3 онцгой тэмдэглэлт үйл явдал давхацдаг ажээ. Тодруулбаас Бурхан багш эрдэнэт хүн төрлийг олж эхийн хэвлийд оршсон, Буян номын оройд гарч төгс гэгээрсэн, Насан хутгийг үзүүлж нирваан дүрд хувирсан цаг хугацаа нь зуны эхэн сарын шинэдээр зэрэг тохиодог тул лам хувраг, сүсэгтэн олноороо билэгшээн залбирч нэгтгэн тэмдэглэсээр ирсэн уламжлалтай юм байна.

Одоогоос гурван жилийн өмнө Аламеда хотноо Халлоуйн хэмээх муу ёрын цэнгээний үеэр цэцэг шиг цэл залуухан монгол охины алтан амийг бүрэлгэсэн алуурчны хэргийг шүүх хурал өчигдөр боллоо. Хэрэг үйлдэх үедээ насанд хүрээгүй байсан шалтгаанаар эцсийн шатны шүүх ийнхүү хойшилсоор өдий хүрсэн байна. Дүүргийн шүүгч Тим Вилман уг хэргийг үйлдсэн "Тони" хэмээх Тран Очоуд өнөөдөр хэрэг хүлээх насанд хүрсэн тул оногдох ялыг төлөвлөн Аламеда хотын Дээд Шүүхийн танхимд анхны байдлаар танилцуулсан байна. Хэрэгтэнд одоогоор ялын дээд хэмжээ (first-degree murder) сонсголоо. Энэ дашрамд дурдхад Кальфорн муж улс дээд хэмээний яланд цааз хэрэглэдэг Америкийн цөөн хэдэн мужийн нэг юм. 

Уг хэрэгт холбогдсон Оакландын 5 залууд бас зохих ялыг төлөвлөсөн байна. Тэд Халлоуйны үдэш Аламедад ирээд тэнэж явахдаа Вашингтон паркт төрсөн өдрийн баяр тэмдэглээд амар тайван сууж байсан монгол хөвгүүд охидыг хараад айлган сүрдүүлж дээрэмдэх санаатай эхлээд агаарт 4 удаа хий бууджээ. Шоу цэнгээний үеэр элбэг тохиолддог гэрэлт буудлага хэмээн андууран нөхцөл байдлыг сайтар анзаарч амжаагүй суугаа монгол хүүхдүүд рүү тэр үед 16 настай байсан Тран Очоу буугаа авч цэнэглэн чиглүүлээд дахин хэд буудсан байна. Эхний эгнээнд сууж байсан Инчинхорлоо (Ико) охины нуруунд сум тусч орилон унах үед юу болсныг найзууд нь хараад сандралдаж байх үеэр тэд зугтан тарж харанхуйд уусан ул мөрөө баллахыг оролджээ.

Сэргийлэх олон хоногийн турш уйгагүй мөрдөлт явуулсны эцэст энэ хэргийг хэн хэрхэн үйлдсэн болохыг хөдлөшгүй баримтаар тогтоосон бөгөөд хэрэгтэн үйлдсэн хэргээ бүрэн хүлээж үзэж амсах шийтгэл цээрлэлээ эдлэх цаг ийнхүү ирлээ. Шүүхийн танхимд ирсэн Икогийн ээж аав хоёр хайрт охиноо алуурчны суманд алдсан харуусал гуниг шингэсэн товч үг хэлэх үед хэрэгтний өмгөөлөгч Ани Бел тэднээс юу ч асуугаагүй гэж бичжээ. Юугаа ч асуух билээ. Мөн тэрээр хэрэгтэнд оноон сонсгосон ялын талаар ямар нэгэн үг хэлээгүй гарчээ. Харин энэ хэрэгт холбогдуулан олон хүнийг саатуулан хоёр ч залууг сэжигтнээр баривчлан байцаасан бөгөөд хэрэг үйлдсэн бууг өнөөг хүртэл олоогүй байгаа юм байна.

Цаг хугацаа нэг л мэдхэд цахилан одож тэр цагаас хойш гурван жил өнгөрчээ. Хөөрүү сагсуу хүний оронцогын гэмт үйлдлээс болж хаврын цэцэг шиг хайран залуу наснадаа харамсалтайгаар энэ хорвоогоос халин одсон Ико охин маань та бидний нэгэн адил тэнгэрийн орноос хууль шүүхийн хуудуугүй шударга үнэн зөв шийдвэрийг харж хүлээж л байгаа байх даа. 

Д.Цэрэндорж

Сан Франциско Хроникл сонин дээр гарсан эх сурвалжийг энд дарж уншаарай.

- Ламтан таньтай хэдэн хором ярилцаж болох уу?
Та нөхөд өнөөдөр сүрлэг сайхан арга хэжээ зохион байгуулж байх чинь. Энэ бүхэн ямар учиртай юм гэдэг талаар тодорхой мэдэхийг хүсэж байна. Таниас хэдэн асуулт асуувал болох бол уу?

Бололгүй яахав. Миний нэрийг Давхайн Амарсайхан гэдэг. Би Монголын бурхан номын төв хийд Гандантэгчилэнгийн дэргэдэх Идгаачойнзолон дацангийн хурлын унзад лам хүн.

2010 оны 4 сарын 24 нд Чикаго хотын нэгэн барилга доторхи хөл бөмбөгийн талбайд дүрэмгүй барилдаан буюу submission wrestling /grappling/ гэж нэрлэдэг барилдааны төрлөөр өндөр зэрэглэлтэй тамирчдын тэмцээн болж өнгөрчээ. Бүх төрлийн арга мэхээр, өөрийн чадвараа гарган өрсөлддөг бөхийн бас тулааны гэж ч болох энэ тэмцээнд нийт 14 дэвжээн дээр бүтэн 9 цагийн турш сонирхолтой өрсөлдөөн болсон аж. Зэрэг ангилал, жин тус бүрдээ 30-40 шилдэг бөхчүүд барилдсан энэ тэмцээний 35-аас дээш насны өндөр зэрэглэлтэй бөхчүүдийн хөнгөн хүнд жинд /190lb-210lb/ Монголын тамирчин Нямаагийн Энхээ /192lb-тэй/ хүрэл медаль хүртэж сайхан амжилт гаргасан байна. Энэ тэмцээн нь дэлхийн цомын аварга шалгаруулах Чикагод зохиогдсон ээлжит цуврал тэмцээн юм байна. Энэ тухай Н.Энхээгийн найз нар нь баяр хүргэж Чикагогийн цахин хуудсанд бичсэнийг нийтэлж байна.
                                             
Даруухан найздаа баяр хүргэе!

Атлантын далайгаас Номхон далай хүртэл Нэгдсэн Улсад зуны сар гарч, ахмад дайчдын дурсгалыг хүндэтгэх үеэр Америкт амьдраад арваад жилийг ардаа орхисон шинэ үеийн Монголчууд маань Калифорнийн Данвэль хэмээх захын хотод зүлэг ногоон талбай дээр алаг бөмбөг өшиглөн, аварга багаа шалгаруулж байх үеэр амралтын өдрийг далимдуулан Секуоиа, Кинг Канёон хэмээх үндэсний паркийг үзэж сонирхохоор гэрээс гарлаа. Өглөө эртлэн замд гарахад 17-ны тунгалаг сарны гэрэлд орчлон хорвоо үзэмжээ гайхуулан үүрийн шаргал туяанд усны мандал сүлэгдэн өнгө гэрлийг хослуулан байваа. Өмнөх зууны тавь, жараад оны үеэр ахмад үеийн монголчууд маань америкийн баруун, зүүн эргээр суурьшиж эхлээд нэгэн жарныг элээж, Жагарын орноос морилсон Жамбалдорж гуай нас сүүдэр хэдийнээ зуу гарч, Дилав хутагтын байгуулсан хийдэд буяны хурал хурахаар зарлаад байна.

Үүнийг үл өгүүлэн өгүүлэхэд 1880-аад оны үед Сиеррагийн нуруунаас мод бэлтгэхийг нутгийн оршин суугчид эсэргүүцэн тэмцэл явуулснаар 1890 оны 9 сарын 25-ны өдөр Секуоиа Үндэсний парк байгуулагдан, долоо хоногийн дараа Конгресс анхны газрын хэмжээг 3 дахин томсгож, Генерал Грантын нэрэмжит Үндэсний парк хэмээн зарлажээ. 1893 онд Сиеррагийн Ойн тусгай хамгаалалтын бүсийг тогтоож, 1926 онд Кернийн Үндэсний паркийг байгуулж, 1940 онд Генерал Грантийн паркийг шинээр байгуулагдсан Кинг Канёон Үндэсний парктай нэгтгэн, сүүлд 1978 онд мөн Минерал Кинг паркийн Секуоиа паркад нэгтгэжээ.

Эдгээр паркийг анх байгуулагдсан түүхийг ярихад Жон Муир хэмээх байгал хамгаалагчийн нэрийг дурьдахгүй байхын аргагүй юм. Учир юун хэмээвээс тэрбээр Калифорн мужийн албан ёсны геологч Жосиах Витней-тай Сеиррагийн нурууны эрдэс баялаг, геолог ашиглалтын талаар маргаж байхдаа, хэрвээ та нар гол мөрнийг таслаж, борооны үүлийг нэг мөсөн зайлуулж, мөнх цасыг дахин харахгүй амьтан ургамалыг нэг мөсөн устгая гэж байгаа бол энэ нурууны ойн модийн огтолж, газрын баялгийн ухаж төнхөж болох юм хэмээж байжээ. Энэ маргааны үр дүнд дээрх геологчийн нэрээр Америкийн эх газрын 48 мужийн хамгийн өндөр 14,500 фийт оргилийг Мант Витней гэж нэрлэжээ.

Aмерикийн монголчуудын хөлбөмбөгийн аварга шалгаруулах 5 дахь удаагийн тэмцээн Кальфорн мужийн Сан Франциско орчмын Данвил хотноо амжилттай явагдаж өндөрлөлөө. Арван баг 3 хэсэгт хуваагдан хоёр өдрийн турш зэрэгцээ хоёр талбай дээр хурц ширүүн өрсөлдсөн тус тэмцээнд Оакланд хотын залуусаас бүрдсэн “Темескал Райдерс” баг түрүүлж аваргын цом алтан медалын эзэд боллоо. Удаах байрт Монголын бизнес эрхлэгч залуус, монголын хөлбөмбөг сонирхогчдын “Тайгер” лигийн шилдэг тоглогчид бүхий “Улаанбаатарын Барс” зочин баг орж хүрэл медалын эзэдээр “Бэй Аэриагийн Шонхорууд” баг шалгарав.

Аваргын цомыг өмнө нь Денверын “Алтан бөмбөг”, Ди Сигийн “Монгол морьд” тус бүр хоёр удаа авч байсан бол баруун эргийн монголчууд лигийн 6 багаасаа шигшин бүрдүүлсэн “Бэй Аэриайгийн Шонхрууд”, “Темескал Райдерс”, “Пасифик Маркетинг” багын аль нэг нь нутаг дээрээ авч хоцрох эрхэм зорилгоо ийнхүү амжилттай биелүүлэв. Тус тэмцээнийг зохион байгуулах эрх авсан баруун эргийн монголчууд Хөлбөмбөгийн зөвлөлөө шинэчлэн уралдаан тэмцээн удаа дараа зохион байгуулсны үр дүнд аваргын цомыг алдсангүй. Тэмцээний хагас шигшээд Бэй Аэриагийн 3 баг, Монголоос ирсэн зочин баг, мөн Вашингтон мужийн “Сиатлын Харцагууд”, Денверийн “Алтан бөмбөг” багууд тунан үлдсэн бол Чикаго хотын “БОСС”, Сакраменто хотын “Эрхэм”, холимог ододоос бүрдсэн “Мон-Юнайтед”, Вашингтон Ди Си-ийн “Монгол Морьд” багууд эхний өдөр дараалан хожигдож энэ удаа тааруухан амжилт үзүүлэв. Ялангуяа энэ тэмцээний хошой аварга “Монгол Морьд” медалгүй хоосон хоцорсон нь бусад багуудын ур чадвар дээшлэн жигдхэн өрсөлдөх хэмжээнд хүрсэний нотолгоо гэлтэй. 

Харь гадаад үгийн утга санааг хөрвүүлэхийн тулд заавал том зузаан боть сөхөн тоостой хуудас эргүүлж суух шаардлаггүй боллоо. Онлайн ашиглан бас заавал инетрнэт холболт гэхгүйгээр зөөврийн компьютер, гар утсандаа татаж суулгасан программын тусламжтайгаар хүссэн цагтаа орчуулга хийх боломж бүрдсээр байна. Санал болгож буй энэхүү толь бичиг нь Babylon толь бичгийн санг хөрвүүлж авсан тул үгийн сан сайтай. Одоогийн байдлаар Oxford, Webster, Britannica болон бусад 17 хэлний нийт 50 гаруй толь бичгийг хөрвүүлж бэлдээд байна. Монгол-Англи (98850 үг), Англи-Монгол (99575 үг) толь бусад толь бичгүүдээс олон үгтэй. Mart dictionary програмд толь бичиг суулгахдаа http://www.mart.mn -ээс толинуудыг татаж аваад дээр нь double-click буюу хулганаараа хоёр ойрхон дархад толь нь өөрөө автоматаар програмд нэмэгдэж орно. (Mart dictionary програмыг эхлээд суулгасан байх шаардлагатай).

Монголоор хайлт хийхдээ XP үндсэн гарын driver ашиглана. Энэ нь Unicode –оор ажилдаг тул MonKey болон ArialMon фонт шаардлагагүй. Хэдэн ч толь бичиг суулгаж болно. Энэхүү толь хурдан хайлттай тул 40 толь бичгээс хайлт хийсэн ч таньд хэдхэн хоромд үр дүн харуулна. Мөн дээр нь таны компьютерийг бага ачаална.

Толь бичгийн дарааллын дагуу хайлт хийх учир та хамгийн их хэрэгцээтэй толь бичгээ хамгийн эхэнд гаргаарай. Mart dictionary дээр babylon -тай адилаар "ctrl + right mouse" дарж үгээ авч орчуулдаг (үүнийг мэдээж тохируулж өөрчилж болно). Толь бичиг дамнуулж хайлт хийх боломжтой Жишээ нь: Таньд Монгол-Хятад толь байхгүй бол  Монгол-Англи, Англи-Хятад толинуудыг суулгаад Монгол-Англи-Хятад гэсэн дамнасан хайлтыг ганц үйлдлээр хийж болно. Үг цээжлэх боломжтойгоороо бусад толь бичгийн програмуудаас давуу (Таныг ажлаа хийж байхад дэлгэцний доод буланд жижиг цонхонд санамсаргүйгээр үг солигдоно). Мөн Cyrillic to Unicode хөрвүүлэгчтэй, Англи үгийг хэлэх товч дарж дуудлагыг нь сонсож болно. Mart dictionary програм нь үнэгүй тараагдаж байгаа ба бусад програм дээр гардаг license-ийн тал дээр та санаа амар байж болно. Одоогоор өгүүлбэрээр орчуулах хувилбар нь хийгдэж дуусаагүй байгааг анхаарна уу?

За ингээд ийшээ орж хэрэгцээтэй онлайн толь бичигээ татаж аваарай, танд амжилт хүсье!

Америкийн Монголчуудын аварга шалгаруулах хөлбөмбөгийн тэмцээнийг Денверын монголчуудын "Алтан бөмбөг" клубээс санаачлан 2006 онд анх нутаг дээрээ амжилттай зохион явуулснаас хойш жил бүрийн 5 сарын сүүлчээр зохиодог сайхан уламжлал тогтжээ. Колорадо мужаас эхлүүлсэн энэхүү тэмцээний буухиа 2007 онд Чикагод, 2008 онд Вашингтон ДиСи-д, 2009 онд Денвер хотуудаар дамжин өртөөлөөд энэ жил америкийн баруун эрэгт айлчлан ирж байна. Хэдхэн хоногийн дараа Африк тивд анх удаагаа явагдахад бэлэн болоод буй алаг бөмбөгийн дэлхийн аваргын тэмцээний өмнө америкийн монголчууд бид дотоодын "дэлхийн аваргаа" хийж байгаа тул хөгжөөн дэмжигчидийн хөл хөдөлгөөн, уухай түрлэг улам илүү байх нь дамжиггүй.

Багуудын хувьд тус тэмцээний хошой алт мөнгөн медалт Денверийн "Алтан бөмбөг", Вашингтоны монголчуудын "Монгол морьд" багууд мөн хошой хүрэл медалтай Чикаго хотын монголчуудын шигшээ баг зүүний магнайгаас нисэн ирэх бол барууны магнайгаас Сеатл, Лос Анжелесийн шигжигнэсэн залуус бүхий шигшээ баг, дээр нь Бэй Аэриачууд бидний хувьд зохион байгуулагчдад олгодог давуу эрхээ давхар эдлэн лигийн 6 багаасаа шигшэн бүрдүүлсэн спортын мастер Ц.Энхтүвшин аxлагчтай "Бэй Ариагийн шонхрууд", Энхээ ахлагчтай "Темескал Рийдерс", спортын мастер "теннисний" хэмээх Батжаргал дасгалжуулагчтай "Пасифик Маркетинг" багуудаа сойгоод байгаа. Хөрш зэргэлдээх Сакраменто хотын монголчууд хөлбөмбөгийн спортын дэд мастер Лхгваа ахлагчтай хашир туршлагтай тоглогчид голлосон өөрсдийн багаа дэмжихээр бүрээ бөмбөрөө бэлтгэж байгаа гэнэ. Мөн жил бүр Атлантын далайг даван Англи улсаас нисээд ирдэг спортын мастер Буман -Учрал "холимог одод"-ын "МонЮнайтед" багтаа хөлбөмбөгөөр хичээллэдэг бизнесмен залуусыг монголоос урьж хүчээ сэлбэн оролцохоор бэлэн болсон сурагтай.

Тэмцээний медаль цомыг монголд тусгайлан захиалж хийлгэсэн бөгөөд уламжлал ёсоор шилдэг тоглогчийг "Таван Цагриг Америкт" сонин, "Өсөх ирээдүйтэй залуу" тоглогчийг "Замдаан" сэтгүүлийн тусгай шагнал хүлээж байна. Мөн ивээн тэтгэгч олон байгууллагын шагнал урамшуулал бий. Одоогоор багуудын ерөнхий бэлтгэл нь хангагдан тоглолтын арга барил тактикийн хувилбарууд дээр голлон бэлдэж байгаа бололтой.

За ингээд ирэх долоо хоногийн амралтын өдрүүдээр Бэй Аэриагийн Данвил хотын зүлэг ногоон талбайд эхлэхээр бэлэн болсон Америкийн монголчуудын аварга шалгаруулах 5 дахь удаагийн тэмцээнд оролцогч багуудад спортын өндөр ажилт хүсье!
Бэлтгэлийн үеэр авсан фото сурвалжлага энд дарж үзээрэй. Америкийн монголчуудаа! жинхэнэ дэлхийн аваргын өмнө болж байгаа дотоодын "дэлхийн аваргаа" хүрэлцэн ирж хөгжөөн дэмжин нарлаг Кальфорнын наран доор хоёр өдөр хамтдаа хөлбөмбөгөөр амьсгалцгаая!

Д,Цэрэндорж

Он жилүүдийн тэртээ аавтайгаа авахуулсан гэрэл зураг миний ширээн дээр байдаг. Энэ зурагт үлдсэн мөчөөс цаашлах хийгээд наашлин ирэх дурсамжийн хэлхээнд  аавтайгаа байсан гэрэлт мөч бүхэн нүдний өмнө зураг шиг тодорном. Би аавынхаа хойно өмнө нь гарч гүйгээд, бид хоёр биенээ хөгжөөн инээлдэж, аав намайг дээр өргөж буулган хамтдаа явсан нэгэн агшин ихэд тод сэтгэлд минь үлджээ. Тэр үед хэдэн настай байснаа мэдэхгүй ч аавынхаа хайр энэрлийг мэдэрч эхэлсэн юм гэж боддог. Тэртээх өвлийн үдэд аавтайгаа нилээн хол явсан санагдана. Аав “хүү нарлуу хардаа” гэнэ. Малгайныхаа үсэнд тогтсон цан, гялтагнах цагаан хүүрэгтэй өвлийн тэнгэрт ёлтойх нарыг харах гэж би нүдээ онийлгон байн байн зогсоно. Ааваа нарны гэрэлд юу гялтагнаад байгаа юм бэ? гэж шалгаана. Төдөлгүй жаварт даарсан гараа сарвайж, бээрсэн болжмор шиг амьтан аавдаа очиж, илч хайранд нь дулаацчихаад ааваасаа түрүүлж гүйгээд л. Аз жаргалаар сэтгэл бүлээцүүлсэн зураг мэт бас нэгэн дурсамж. Намайг үүрэглэж бүдрэх вий гэсэндээ тэгж зугаацуулж явсан биз. Харин нар хичнээн гэрэл гэгээ, илчтэй ч таны өмөг нөөлгийг юу ч орлохгүй.

Сургуулийн босгоор алхаад удалгүй л үсэг нүдэлж, үг холбосны баяраа хийдэг дээ. Тэр баярын танхимд өрөөсөн гартаа малгайгаа атгаж сурагчийн цүнх сугандаа хавчуулчихсан ааваас өөр  бараа сүртэй  хүн байхгүй юм шиг харагдаж билээ. Аав нисэх гэж байгаа бүргэд шиг нүд нь гялалзаад тэртээ олны дундаас над руу өндөлзөөд байсан. Хүү нь үсэг болж бас унших бичиг номын дүрд тоглож тайзнаа гарч ирэн дуржигнуулаад байхаар хайр эгдүү нь хүрч ойрхон бол толгойг илмээр санагдаад л тэгж өндөлзөө дөө.